Veel mensen herkennen stress aan een hoofd dat niet stilvalt. Gedachten die in rondjes blijven draaien. Gesprekken die je achteraf opnieuw voert. Een voortdurende behoefte om grip te krijgen op situaties die zich niet volledig laten controleren.
Dat beeld klopt. Maar het is niet het hele verhaal. Stress maakt ons niet altijd drukker of actiever.
Soms gebeurt juist het tegenovergestelde. De energie verdwijnt. Je blijft langer op de bank zitten dan je van plan was. Een simpele taak voelt ineens groot. Je weet wat je zou willen doen, maar het lukt niet om in beweging te komen.
Ook in contact met anderen kan dit zichtbaar worden.
Misschien herken je het moment waarop een gesprek steeds spannender wordt. Je voelt dat er iets in je gebeurt. Je wilt reageren, een vraag stellen of aangeven wat je ergens van vindt. Tegelijkertijd lijkt er een soort mist op te trekken. Je gedachten worden minder helder. Woorden die een seconde geleden nog beschikbaar waren, lijken verdwenen.
Sommige mensen trekken zich terug. Anderen knikken mee, terwijl ze van binnen iets anders ervaren. Vaak komt de reactie pas later. Onder de douche. Tijdens een wandeling. Of midden in de nacht, wanneer ineens helder wordt wat je eigenlijk had willen zeggen.
Dat zijn momenten waarop je zenuwstelsel minder bezig is met communiceren en meer met beschermen.
Dat kan frustrerend zijn. Zeker wanneer je graag iets wilt doen, maar merkt dat het niet lukt.
Binnen de Polyvagaal Theorie[1] wordt dit vaak beschreven als een bevriesreactie. Je zenuwstelsel schakelt dan terug. Energie wordt gespaard. De wereld voelt verder weg. Je aandacht richt zich minder op wat er om je heen gebeurt.
Je lichaam probeert daarmee om te gaan met iets dat veel van je heeft gevraagd.
Veel mensen proberen direct te mediteren, diep te ademen of zichzelf te motiveren. Alleen zit het probleem bij een bevriesreactie vaak niet in een tekort aan ontspanning. Het zenuwstelsel heeft eerst informatie nodig dat het weer veilig genoeg is om aanwezig te zijn.
Stap 1: Kijk om je heen
De krachtigste techniek: Oriënteren
Deb Dana (een van de bekendste experts op het gebied van Polyvagaal Theorie) gebruikt deze techniek veel.
Hoe werkt het?
Kijk langzaam om je heen. Niet vluchtig maar echt kijken.
Merk op:
- welke kleuren je ziet;
- waar het licht vandaan komt;
- welke vormen aanwezig zijn;
- welke voorwerpen prettig voelen om naar te kijken.
Neem hier 1 tot 2 minuten voor.
Waarom werkt dit?
Bij een bevriesreactie trekt je aandacht vaak naar binnen.
Je zit vast in:
- spanning;
- leegte;
- piekeren;
- afwezigheid.
Oriënteren brengt je aandacht terug naar het hier en nu.
Je zenuwstelsel krijgt nieuwe informatie:
Ik zit niet meer in die situatie. Ik ben hier. Deze ruimte is veilig. Dat gebeurt vaak veel sneller dan via denken.
Stap 2: Nodig je lichaam uit tot beweging
Daarna zou ik kiezen voor beweging.
Niet sporten of hardlopen, Maar ritmische beweging.
Bijvoorbeeld:
- wandelen;
- zachtjes met je voeten op de grond te stampen
- je schouders rustig naar achteren te rollen
- schommelen
- je handen tegen elkaar te wrijven
- wiegen
- fietsen
- rustig dansen.
Het zenuwstelsel reageert sterk op ritme. Daarom voelen wandelen of fietsen vaak fijner dan stilzitten wanneer je vastzit. De korte oefeningen kan je 1 min voor pakken.
Stap 3: Humming (neuriën)
Een enorm onderschatte techniek.
Neuriën:
- activeert de nervus vagus;
- brengt trillingen in borstkas en keel;
- helpt het systeem uit shutdown te komen.
Gewoon:
“Mmmmmmmmm” 30 seconden tot een minuut. Meer hoeft niet.
Wat merk je nu op dat je drie minuten geleden niet opmerkte?
Wat kun je ontdekken?
Een bevriesreactie verdwijnt meestal niet in één keer.
Vaak begint het met opmerken wat er gebeurt. Met kleine momenten waarop je weer meer aanwezig bent in je lichaam, je omgeving en de dingen die je voelt.
Van daaruit ontstaat vaak vanzelf wat meer ruimte om de volgende stap te zetten.
[1] Polyvagaal Theorie: Een theorie van Stephen Porges die uitlegt hoe ons zenuwstelsel voortdurend beoordeelt of een situatie veilig voelt en hoe dat invloed heeft op ons gedrag, onze emoties en ons gevoel van verbinding. >Lees het artikel Veilig of onveilig wanneer je meer wilt weten over de Polyvagaal theorie
